Ai act triage pl

AI Act Triage PL - szybka klasyfikacja systemu pod rozporządzenie (UE) 2024/1689

Filozofia

Zanim organizacja zamówi pełny audyt zgodności, powinna wiedzieć, czy w ogóle ma problem - i jak duży.

Większość pytań "czy AI Act nas dotyczy" nie wymaga stu stron analizy. Wymaga uporządkowanego łańcucha rozstrzygnięć, w którym każde pytanie zamyka albo otwiera kolejne: definicja -> zakazy -> wysokie ryzyko -> GPAI -> przejrzystość -> rola -> mapa obowiązków -> raport. Po 20-40 minutach organizacja ma kartę triage: wie, w którym koszyku siedzi system, kim jest w łańcuchu wartości i co z tego wynika.

Karta nie jest opinią prawną. Jest ustrukturyzowanym punktem wyjścia: wejściem do Konstytucji AI (matematic-konstytucja-ai), wpisem do rejestru systemów AI organizacji i decyzją, czy sprawa idzie do człowieka i pełnej analizy.

Kiedy używać

• Organizacja wdraża lub kupuje narzędzie z komponentem AI i pyta "czy to podpada pod AI Act".
• Inwentaryzacja: trzeba przejść listę systemów i każdy wstępnie zaklasyfikować.
• Dostawca softu pyta, czy jego produkt to system wysokiego ryzyka albo GPAI.
• Kancelaria buduje rejestr systemów AI klienta albo własny.
• Przed warsztatem Konstytucji AI - karta triage per system to materiał wejściowy.

Czego NIE robi

• Nie zastępuje pełnej oceny zgodności ani conformity assessment. Karta mówi "to wygląda na wysokie ryzyko z zał. III pkt X", nie "spełniacie art. 8-15".
• Nie wydaje opinii prawnej. Wynik to projekt klasyfikacji do zatwierdzenia przez uprawnionego człowieka.
• Przy wyniku wysokie ryzyko, GPAI albo podejrzeniu praktyki zakazanej kieruje do człowieka i pełnej analizy. Triage się wtedy kończy, nie pogłębia.
• Nie ocenia zgodności z RODO - styk sygnalizuje i odsyła do rodo-dpia-pl.
• Nie wykonuje FRIA - tylko sygnalizuje, że jest wymagana (krok 7).

Workflow 8 kroków (plus bramka wejściowa)

Krok 0 - weryfikacja przepisu (obowiązkowy, przed każdym cytowaniem)

Żaden numer artykułu ani treść przepisu nie wchodzi do karty z pamięci modelu. Przed wpisaniem podstawy prawnej pobierz aktualny tekst rozporządzenia (UE) 2024/1689 z EUR-Lex (CELEX 32024R1689) albo przez konektor mcp-eu-compliance i porównaj brzmienie. Zanotuj w karcie datę pobrania i źródło. Przepis, którego nie dało się zweryfikować w sesji, dostaje tag [sprawdź w EUR-Lex] i nie może być podstawą rozstrzygnięcia "NIE dotyczy".

Krok 1 - czy to "system AI" (art. 3 pkt 1)

Sprawdź elementy definicji, każdy osobno:

• system maszynowy,
• zaprojektowany do działania z różnym poziomem autonomii,
• może wykazywać zdolność adaptacji po wdrożeniu,
• z otrzymanych danych wejściowych wnioskuje, jak generować wyniki (predykcje, treści, zalecenia, decyzje),
• wyniki mogą wpływać na środowisko fizyczne lub wirtualne.

Pomocniczo: wytyczne Komisji Europejskiej w sprawie definicji systemu AI (numer dokumentu [DO SPRAWDZENIA] - zweryfikuj w EUR-Lex przed cytowaniem). Kontrprzykłady poza definicją: klasyczny software czysto regułowy bez warstwy wnioskowania, prosta automatyzacja, arkusz z formułami.

Wynik: TAK / NIE / GRANICZNE. Przy NIE - koniec triage, ale uzasadnienie i wpis do rejestru zostają (za rok ktoś zapyta, czemu uznaliście, że to nie system AI).

Krok 2 - praktyki zakazane (art. 5) - checklist

Odhacz każdą literę, nie "ogólne wrażenie":

• techniki podprogowe lub celowo manipulacyjne prowadzące do poważnej szkody
• wykorzystywanie słabości osób (wiek, niepełnosprawność, sytuacja społeczna lub ekonomiczna)
• scoring społeczny prowadzący do nieuzasadnionego niekorzystnego traktowania
• ocena ryzyka popełnienia przestępstwa wyłącznie na podstawie profilowania lub cech osobowości
• nieukierunkowane scrapowanie wizerunków twarzy z internetu lub monitoringu do budowy baz rozpoznawania twarzy
• rozpoznawanie emocji w miejscu pracy i w edukacji (poza wyjątkami medycznymi i bezpieczeństwa)
• kategoryzacja biometryczna wnioskująca cechy wrażliwe (rasa, poglądy, przynależność związkowa, religia, życie seksualne, orientacja)
• zdalna identyfikacja biometryczna w czasie rzeczywistym w przestrzeni publicznej do celów ścigania (wąskie wyjątki)

Pomocniczo: wytyczne KE w sprawie praktyk zakazanych (numer dokumentu [DO SPRAWDZENIA]). Zakazy obowiązują od 2.2.2025 - to stan prawny, nie prognoza. PODEJRZENIE choćby jednej litery = STOP, natychmiast bramka człowieka.

Krok 3 - wysokie ryzyko (art. 6 + załącznik I + załącznik III)

Dwie ścieżki kwalifikacji:

• Ścieżka A (art. 6 ust. 1, zał. I): system jest produktem albo związanym z bezpieczeństwem elementem produktu objętego unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym z zał. I i podlega ocenie zgodności strony trzeciej (maszyny, wyroby medyczne, zabawki, dźwigi, lotnictwo, pojazdy itd.).
• Ścieżka B (art. 6 ust. 2, zał. III): use-case z obszarów: biometria; infrastruktura krytyczna; edukacja i szkolenie zawodowe; zatrudnienie i zarządzanie pracownikami; dostęp do usług zasadniczych (m.in. scoring kredytowy, wycena ubezpieczeń na życie i zdrowotnych, dysponowanie służbami ratunkowymi, świadczenia publiczne); egzekwowanie prawa; migracja, azyl i granice; wymiar sprawiedliwości i procesy demokratyczne.

Filtr art. 6 ust. 3: system z zał. III nie jest wysokiego ryzyka, gdy nie stwarza znaczącego ryzyka szkody, bo wykonuje wyłącznie: wąskie zadanie proceduralne / poprawia wynik zakończonej czynności człowieka / wykrywa wzorce lub odchylenia bez zastępowania oceny człowieka / zadanie przygotowawcze. Wyjątek od wyjątku: profilowanie osób fizycznych = zawsze wysokie ryzyko. Skorzystanie z filtra wymaga udokumentowania oceny i rejestracji systemu (art. 6 ust. 4 i art. 49 ust. 2 [DO SPRAWDZENIA] - zweryfikuj oba numery).

Krok 4 - GPAI (rozdział V)

• Czy podmiot dostarcza model AI ogólnego przeznaczenia (definicja w art. 3, pkt [DO SPRAWDZENIA]) albo integruje cudzy model we własnym systemie?
• Obowiązki dostawców modeli GPAI: dokumentacja techniczna, informacje dla dostawców niższego szczebla, polityka prawnoautorska, streszczenie danych treningowych (art. 53). Częściowe wyłączenie dla modeli open-source - nie obejmuje modeli z ryzykiem systemowym.
• Próg ryzyka systemowego (art. 51): domniemanie, gdy łączna moc obliczeniowa treningu przekracza 10^25 FLOP; wtedy dodatkowe obowiązki z art. 55 (ewaluacje modelu, testy kontradyktoryjne, raportowanie incydentów, cyberbezpieczeństwo).
• Kodeks postępowania GPAI (art. 56) - status i wersję zweryfikuj w źródle [DO SPRAWDZENIA].

Typowy wynik dla kancelarii i MŚP: podmiot stosujący system zbudowany na GPAI, nie dostawca modelu. Ale patrz krok 6 - rekwalifikacja.

Krok 5 - obowiązki przejrzystości (art. 50)

• Interakcja z człowiekiem (chatbot): poinformuj, że rozmawia z AI, chyba że to oczywiste z kontekstu.
• Treść syntetyczna (audio, obraz, wideo, tekst): oznaczanie w formacie nadającym się do odczytu maszynowego po stronie dostawcy.
• Rozpoznawanie emocji / kategoryzacja biometryczna: poinformuj osoby, których to dotyczy.
• Deepfake: ujawnij, że treść została sztucznie wygenerowana lub zmanipulowana.
• Tekst publikowany w celu informowania o sprawach interesu publicznego: ujawnij udział AI, chyba że treść przeszła kontrolę redakcyjną człowieka.

Te obowiązki wchodzą ze stosowaniem zasadniczego korpusu (termin z art. 113 - krok 7). Numery ustępów art. 50 przypisz do wierszy karty po weryfikacji w kroku 0.

Krok 6 - rola podmiotu (+ rekwalifikacja z art. 25)

Ustal rolę: dostawca (provider) / podmiot stosujący (deployer) / importer / dystrybutor / upoważniony przedstawiciel. Definicje w art. 3.

Test rekwalifikacji (art. 25) - stajesz się dostawcą systemu wysokiego ryzyka, gdy:

1. firmujesz system własną nazwą lub znakiem towarowym,
2. dokonujesz istotnej zmiany systemu wysokiego ryzyka,
3. zmieniasz przeznaczenie systemu tak, że staje się systemem wysokiego ryzyka.

Typowa pułapka: "nasz chatbot" na cudzym modelu, z logo organizacji na froncie. Rola determinuje większość mapy obowiązków, więc ten krok rozstrzygnij zanim powiesz cokolwiek o obowiązkach.

Krok 7 - mapa obowiązków, harmonogram, sygnalizacja FRIA

Stan prawny względem daty triage (terminy z art. 113 - zweryfikuj w kroku 0):

• od 2.2.2025: zakazy (art. 5) i kompetencje w zakresie AI (art. 4) - OBOWIĄZUJĄ,
• od 2.8.2025: GPAI, governance, kary - OBOWIĄZUJĄ,
• od 2.8.2026: zasadniczy korpus, w tym wysokie ryzyko z zał. III i art. 50 - termin wynikający z rozporządzenia,
• do 2.8.2027: systemy wysokiego ryzyka ścieżki A (produkty z zał. I) - dłuższy okres z rozporządzenia.

Zbuduj mapę: rola x klasyfikacja -> zastosowalne rozdziały i artykuły -> od kiedy.

Sygnalizacja FRIA (art. 27): ocena skutków dla praw podstawowych przed wdrożeniem jest wymagana od podmiotów stosujących będących podmiotami prawa publicznego lub prywatnymi świadczącymi usługi publiczne oraz od stosujących systemy scoringu kredytowego i wyceny ubezpieczeń na życie i zdrowotnych (zał. III pkt 5, litery [DO SPRAWDZENIA]). Skill sygnalizuje wymóg i odsyła do rodo-dpia-pl w części pokrywającej się z DPIA - nie wykonuje FRIA.

Krok 8 - raport: karta triage

Wypełnij szablon poniżej. Karta jest wejściem do matematic-konstytucja-ai (sekcje boundaries i governance) i wpisem do rejestru systemów AI organizacji.

Format wyniku - karta triage

## Karta triage AI Act - <nazwa systemu>

Data: [rrrr-mm-dd] | Prowadzący: [osoba/agent] | Czas triage: [min]
Weryfikacja przepisów: EUR-Lex CELEX 32024R1689 / mcp-eu-compliance, pobrano <data>

### Klasyfikacja
| Pytanie                              | Wynik                     | Podstawa (zweryfikowana) | Tag pewności |
|--------------------------------------|---------------------------|--------------------------|--------------|
| System AI (art. 3 pkt 1)?            | TAK / NIE / GRANICZNE     | <element definicji>      | Zweryfikowane / [sprawdź w EUR-Lex] |
| Praktyka zakazana (art. 5)?          | NIE / PODEJRZENIE lit. <x>| <litera + stan faktyczny>| ... |
| Wysokie ryzyko (art. 6, zał. I/III)? | TAK zał. <I/III pkt> / NIE / wyłączony filtrem art. 6 ust. 3 | ... | ... |
| GPAI (rozdział V)?                   | NIE / model GPAI / ryzyko systemowe | ...            | ... |
| Przejrzystość (art. 50)?             | <obowiązki> / brak        | ...                      | ... |

### Rola podmiotu
Rola: dostawca / podmiot stosujący / importer / dystrybutor
Ryzyko rekwalifikacji (art. 25): TAK / NIE - <która przesłanka i dlaczego>

### Zastosowalne rozdziały i terminy (stan prawny na datę triage)
- <artykuł/rozdział> - stosuje się od <data z art. 113> - status: OBOWIĄZUJE / termin przyszły z rozporządzenia

### FRIA (art. 27)
Wymagana: TAK / NIE / DO ANALIZY - <przesłanka podmiotowa lub przedmiotowa>

### Luki (czego nie wiemy / czego brakło w stanie faktycznym)
1. ...

### Następne kroki
1. ...
[ ] Wpis do rejestru systemów AI organizacji
[ ] Przekazanie karty do matematic-konstytucja-ai (boundaries / governance)
[ ] Przy wysokim ryzyku / GPAI / podejrzeniu art. 5: eskalacja do człowieka i pełnej analizy

### Tagi pewności - podsumowanie
Zweryfikowane: <n> | Do sprawdzenia: <n> | Nie używać: 0 (wymóg twardy)

Bramka człowieka

Karta triage to projekt klasyfikacji, nie decyzja. Uprawniony człowiek (prawnik, compliance officer, wyznaczona rola z Konstytucji AI) sprawdza i zatwierdza kartę, zanim trafi do rejestru jako obowiązująca. Trzy wyniki eskalują obowiązkowo i natychmiast: podejrzenie praktyki zakazanej (art. 5), wysokie ryzyko, GPAI. W tych przypadkach triage kończy się skierowaniem do człowieka i pełnej analizy - skill nie próbuje jej zastąpić.

Narzędzia deterministyczne (opcjonalne)

Łańcuch ośmiu pytań prowadzi człowiek. Trzy skrypty w scripts/ dają deterministyczne wsparcie tam, gdzie klasyfikacja i mapa obowiązków dają się policzyć maszynowo. Tylko biblioteka standardowa Pythona, praca lokalna, nic nie wychodzi na zewnątrz. Nie zastępują Kroku 0: cytaty w skryptach idą za strukturą rozporządzenia, ale przy wpisie do karty i tak weryfikuj artykuł w EUR-Lex. Każdy skrypt kończy banner "INTERPRETACJA MateMatic".

• klasyfikator_ryzyka_ai.py - poziom ryzyka wg art. 5 / 6 / 50 + załącznik III (drzewo decyzyjne z filtrem art. 6 ust. 3 i wyjątkiem profilowania). Odpowiada krokom 2-5.
• plan_zgodnosci.py - dla wysokiego ryzyka: wybór modułu oceny zgodności (A kontrola wewnętrzna vs H jednostka notyfikowana, art. 43) i 8-punktowa checklista dokumentacji technicznej (załącznik IV). To warstwa, której triage celowo nie robi - następny krok po klasyfikacji, gdy sprawa i tak idzie do pełnej analizy.
• tracker_obowiazkow.py - macierz obowiązków per rola (dostawca / podmiot stosujący / importer / dystrybutor) posortowana wg terminów fazowania (art. 113). Odpowiada krokom 6-7.

Uruchomienie: python scripts/<nazwa>.py (wbudowana próbka) albo z własnym plikiem JSON; --output json do dalszego przetwarzania. Referencje references/ rozwijają załącznik III, artykuł po artykule oraz styk z RODO.

Companion skills

• matematic-konstytucja-ai - karta triage to materiał wejściowy do sekcji boundaries i governance Konstytucji AI; wpisz to w następnych krokach karty.
• legal-ai-audit-bundle - archiwizacja karty jako artefakt record-keepingu.
• rodo-dpia-pl - styk FRIA/DPIA i cała warstwa RODO, której ten skill nie ocenia.
• Konektor mcp-eu-compliance - pobranie i weryfikacja tekstu przepisu w kroku 0.

Weryfikacja źródeł

Przepis pochodzi z bazy, nie z pamięci. Zasady twarde:

1. Każdy numer artykułu, ustępu, litery i punktu załącznika cytowany w karcie musi być zweryfikowany w sesji w EUR-Lex (CELEX 32024R1689) albo przez mcp-eu-compliance - inaczej dostaje tag [sprawdź w EUR-Lex].
2. Tag [DO SPRAWDZENIA] w tym skillu oznacza miejsce, gdzie numer lub status dokumentu wymaga weryfikacji przed użyciem - nigdy nie cytuj go bez sprawdzenia.
3. Rozstrzygnięcie "AI Act nas nie dotyczy" nie może opierać się na niezweryfikowanym przepisie.
4. Wersja skonsolidowana ma pierwszeństwo przed pamięcią o brzmieniu pierwotnym - rozporządzenia bywają korygowane sprostowaniami.